Scherm
Alle bijdragen Contact
consument

Wat is Black Friday en waarom laten miljoenen consumenten zich verleiden door koopjes?

Een televisie met een hoge korting, een aftelklok die onverbiddelijk verder tikt en aanbiedingen die te aantrekkelijk lijken om te laten liggen. Black Friday is uitgegroeid tot een wereldwijd koopfenomeen dat jaarlijks miljoenen consumenten in beweging brengt. Maar achter de spectaculaire prijsverlagingen schuilt een opmerkelijke geschiedenis en een subtiel spel met onze psychologie. Waarom voelen tijdelijke kortingen zo verleidelijk aan, zelfs wanneer we helemaal niet van plan waren iets te kopen? En hoe werd een chaotische vrijdag in een Amerikaanse stad het startschot voor een internationale koopgekte?

20 november 2026
Wat is Black Friday en waarom laten miljoenen consumenten zich verleiden door koopjes?

Een televisie met een hoge korting, een aftelklok die onverbiddelijk verder tikt en aanbiedingen die te aantrekkelijk lijken om te laten liggen. Black Friday is uitgegroeid tot een wereldwijd koopfenomeen dat jaarlijks miljoenen consumenten in beweging brengt. Maar achter de spectaculaire prijsverlagingen schuilt een opmerkelijke geschiedenis en een subtiel spel met onze psychologie. Waarom voelen tijdelijke kortingen zo verleidelijk aan, zelfs wanneer we helemaal niet van plan waren iets te kopen? En hoe werd een chaotische vrijdag in een Amerikaanse stad het startschot voor een internationale koopgekte?

Het begint vaak met een bericht op de smartphone. Een televisie die plots honderden euro's goedkoper is, een paar schoenen met 50 procent korting of een webshop die waarschuwt dat een aanbieding nog maar enkele uren geldig blijft. Wie op dat moment niet koopt, dreigt een buitenkans te missen. Tenminste, dat is de indruk die de reclame probeert te wekken. Eind november verandert het winkellandschap in een onafgebroken stroom van kortingen, aftelklokken en spectaculaire prijskaartjes. Black Friday is uitgegroeid tot een wereldwijd koopfenomeen, maar achter die ogenschijnlijk eenvoudige uitverkoop schuilt een opmerkelijke geschiedenis en een uitgekiend samenspel van economie, psychologie en consumentengedrag.

Voor veel consumenten is Black Friday inmiddels een vast moment op de kalender. Sommigen wachten bewust met grote aankopen tot de kortingen beginnen, terwijl anderen zich laten verleiden door producten die ze enkele dagen eerder nog helemaal niet nodig hadden. Winkeliers bereiden hun acties maanden vooraf voor en webshops investeren aanzienlijke bedragen in advertenties. Wat ooit een Amerikaanse winkeldag was, is uitgegroeid tot een internationaal commercieel evenement dat veel meer vertelt over onze omgang met geld, schaarste en koopgedrag dan de kortingspercentages doen vermoeden.


Van verkeerschaos in Philadelphia tot wereldwijd koopfenomeen

Wie de oorsprong van Black Friday zoekt, komt terecht in het Amerikaanse Philadelphia van de jaren vijftig en zestig. Op de vrijdag na Thanksgiving stroomde de stad vol met winkelende mensen, toeristen en bezoekers die ook voor de traditionele American footballwedstrijd tussen het leger en de marine naar Philadelphia kwamen. Het resultaat was verkeerschaos, overvolle straten en bijzonder drukke werkdagen voor de politie.

Politieagenten gebruikten de uitdrukking Black Friday om die onaangename omstandigheden te beschrijven. De benaming had aanvankelijk dus weinig te maken met aantrekkelijke aanbiedingen. Pas later kreeg de term een positievere commerciële betekenis, toen winkeliers de dag steeds nadrukkelijker begonnen te gebruiken om het kerstwinkelseizoen op gang te trekken.

Daarbij ontstond een verklaring die vandaag nog vaak wordt herhaald. Volgens dat verhaal verwijst Black Friday naar het moment waarop winkels van rode verliescijfers naar zwarte winstcijfers overschakelen. Hoewel de uitdrukking inderdaad aansluit bij vroegere boekhoudkundige gebruiken, is dit niet de oorspronkelijke betekenis van de naam. Het is vooral een latere commerciële interpretatie die beter paste bij het feestelijke karakter dat handelaars aan de dag wilden geven.

In de Verenigde Staten groeide Black Friday tijdens de laatste decennia van de twintigste eeuw uit tot een belangrijk winkelmoment. Grote winkelketens lokten klanten met uitzonderlijke aanbiedingen, soms al vanaf de vroege ochtend. Lange wachtrijen voor elektronicazaken en warenhuizen werden een vertrouwd beeld in het Amerikaanse nieuws.

Met de opkomst van internationale webshops verspreidde het fenomeen zich vervolgens naar Europa. Ook in België en Nederland werd Black Friday tijdens de jaren 2010 steeds zichtbaarder. De oorspronkelijke Amerikaanse traditie verloor daarbij grotendeels haar betekenis. Thanksgiving wordt hier nauwelijks gevierd, maar de kortingen vonden moeiteloos hun weg naar de consument.

Black Friday valt ieder jaar op de vrijdag na de Amerikaanse feestdag Thanksgiving, die op de vierde donderdag van november wordt gevierd. In 2026 is dat vrijdag 27 november. Toch beperken veel winkels hun acties al lang niet meer tot één dag. Black Week, Black November en Cyber Monday hebben de oorspronkelijke kortingsdag veranderd in een commerciële periode die soms verschillende weken duurt.


Waarom een korting zo moeilijk te weerstaan is

Een product dat normaal 200 euro kost en tijdelijk voor 120 euro wordt aangeboden, lijkt onmiddellijk aantrekkelijker. Zelfs wanneer iemand helemaal niet van plan was het te kopen, kan de vermelding van 40 procent korting voldoende zijn om belangstelling op te wekken.

Dat heeft te maken met de manier waarop mensen prijzen beoordelen. Onderzoek binnen de gedragseconomie toont aan dat consumenten zelden uitsluitend naar de werkelijke waarde van een product kijken. Ze vergelijken een aangeboden prijs met een referentiepunt, bijvoorbeeld de oorspronkelijke verkoopprijs of het bedrag dat ze verwachten te moeten betalen.

Dit verschijnsel staat bekend als het ankereffect. Een doorgestreepte prijs van 200 euro fungeert als psychologisch anker, waardoor 120 euro bijzonder voordelig lijkt. De consument ervaart niet alleen dat hij geld uitgeeft, maar ook dat hij 80 euro bespaart. Dat laatste gevoel kan de aankoop aantrekkelijker maken, zelfs wanneer het product niet noodzakelijk is.

Daar komt nog een tweede psychologisch mechanisme bij. Mensen reageren sterk op de mogelijkheid om iets te verliezen. Een aanbieding die morgen verdwijnt, kan daardoor dringender aanvoelen dan een product dat altijd voor dezelfde prijs beschikbaar blijft.

Winkeliers versterken dat gevoel met boodschappen zoals 'Nog slechts drie exemplaren beschikbaar' of 'Deze korting eindigt over twee uur'. Wanneer dergelijke informatie klopt, kan ze nuttig zijn voor consumenten. Maar ze kan ook de tijd beperken die iemand neemt om prijzen te vergelijken of een aankoop kritisch te beoordelen.

De angst om een kans te missen, vaak aangeduid als FOMO, speelt eveneens een rol. Wie voortdurend advertenties, berichten van vrienden en sociale media vol aanbiedingen ziet, kan de indruk krijgen dat iedereen profiteert van uitzonderlijke koopjes. Daardoor verandert een gewone aankoopbeslissing soms in een gevoel van sociale urgentie.

Dat betekent niet dat consumenten tijdens Black Friday automatisch irrationeel handelen. Wie vooraf een product heeft uitgekozen, prijzen heeft gevolgd en bewust op een korting wacht, kan daadwerkelijk besparen. Het verschil zit vooral in de vraag of de aanbieding aansluit bij een bestaande behoefte of die behoefte pas creëert.


De werkelijke prijs achter het kortingspercentage

Niet iedere spectaculaire korting is zo uitzonderlijk als ze lijkt. Een smartphone die met 30 procent korting wordt aangeboden, kan bij een andere winkel al wekenlang voor ongeveer dezelfde prijs verkrijgbaar zijn. Ook kunnen prijzen in de periode voorafgaand aan een grote kortingsactie stijgen, waardoor de latere prijsverlaging indrukwekkender oogt dan ze werkelijk is.

Om consumenten tegen misleidende prijsverminderingen te beschermen, gelden binnen de Europese Unie specifieke regels. Bij de aankondiging van een prijsvermindering moet een handelaar in principe rekening houden met de laagste prijs die hij gedurende de voorafgaande dertig dagen heeft toegepast. In België is deze verplichting opgenomen in de consumentenwetgeving, met specifieke uitzonderingen en toepassingsregels.

Toch zegt een correct berekend kortingspercentage niet noodzakelijk iets over de aantrekkelijkheid van een aankoop. De laagste prijs van de voorbije dertig dagen is immers niet altijd de laagste marktprijs. Daarom blijft het vergelijken van verschillende aanbieders belangrijker dan uitsluitend vertrouwen op het percentage dat in grote letters op een advertentie staat.

Voor handelaars is Black Friday ondertussen een ingewikkelde economische afweging. Kortingen kunnen de winstmarge per verkocht product verkleinen, maar tegelijk extra bezoekers aantrekken, voorraden helpen afbouwen en nieuwe klanten opleveren. Sommige producten worden bijzonder scherp geprijsd om consumenten naar een winkel te lokken, in de hoop dat ze daarnaast andere artikelen aanschaffen.

Vooral bij elektronica, mode en huishoudtoestellen speelt die strategie een belangrijke rol. Niet iedere winkel profiteert echter in dezelfde mate. Grote ketens beschikken doorgaans over meer onderhandelingsmacht, marketingbudget en logistieke capaciteit dan kleinere zelfstandige handelaars. Voor die laatste groep kan de druk om mee te doen aan kortingsacties financieel bijzonder zwaar wegen.


De verborgen gevolgen van een wereldwijde koopdag

De enorme hoeveelheid aankopen heeft ook gevolgen die minder zichtbaar zijn op het scherm van de consument. Achter iedere online bestelling bevinden zich magazijnen, verpakkingsmaterialen, transportbewegingen en medewerkers die bestellingen moeten verwerken.

Wanneer veel consumenten in een korte periode bestellen, ontstaat een sterke piekbelasting in de logistieke keten. Pakketdiensten moeten extra capaciteit voorzien en distributiecentra werken vaak met aangepaste uurroosters. Vooral de combinatie van grote bestelvolumes en snelle leveringsbeloften kan de druk op werknemers en transportsystemen verhogen.

Ook de milieu-impact verdient aandacht. De productie van elektronica, kleding en andere consumentengoederen vraagt grondstoffen, energie en water. Wanneer Black Friday leidt tot extra aankopen die anders niet zouden plaatsvinden, vergroot dat de totale milieuvoetafdruk van consumptie.

Daarbij is nuance noodzakelijk. Een product dat tijdens Black Friday wordt gekocht in plaats van enkele weken later, veroorzaakt niet automatisch meer milieuschade. De doorslaggevende vraag is of kortingsacties de totale consumptie verhogen en of producten daadwerkelijk worden gebruikt.

Retourzendingen vormen een bijkomend aandachtspunt. Online gekochte artikelen worden geregeld teruggestuurd omdat ze niet passen, niet aan de verwachtingen voldoen of impulsief werden besteld. Die retourstromen veroorzaken extra transport en verwerking. Niet ieder geretourneerd product wordt vernietigd, maar het opnieuw controleren, verpakken en verkopen vraagt wel bijkomende middelen.


Black Friday verandert ook de manier waarop we kopen

De invloed van Black Friday reikt inmiddels verder dan de laatste vrijdag van november. Consumenten leren hun aankopen steeds vaker af te stemmen op verwachte kortingsperiodes. Voor bepaalde producten kan dat betekenen dat de vraag in de weken voorafgaand aan Black Friday tijdelijk afneemt.

Tegelijk proberen handelaars de aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Waar vroeger één dag centraal stond, worden aanbiedingen nu verspreid over meerdere weken. Dat geeft consumenten meer tijd om te vergelijken, maar zorgt er ook voor dat ze langer worden blootgesteld aan commerciële prikkels.

Opmerkelijk genoeg kan die overvloed aan aanbiedingen het tegenovergestelde effect hebben van wat winkeliers beogen. Wanneer bijna iedere winkel uitzonderlijke kortingen aankondigt, wordt het moeilijker om echte buitenkansen te herkennen. Consumenten kunnen daardoor sceptischer worden over prijsclaims en meer belang hechten aan onafhankelijke prijsvergelijkingen.

Black Friday weerspiegelt zo een bredere ontwikkeling in de moderne consumptiemaatschappij. Winkelen draait niet langer uitsluitend om het verkrijgen van een product, maar ook om het gevoel op het juiste moment een slimme beslissing te nemen. De voldoening van een koopje kan soms bijna even belangrijk worden als het gekochte voorwerp zelf.

Uiteindelijk brengt dat ons terug bij het bericht op de smartphone. De televisie is nog altijd honderden euro's goedkoper, de aftelklok loopt verder en de webshop benadrukt dat de voorraad beperkt is. Misschien is het inderdaad een uitstekende aanbieding. Maar de belangrijkste vraag staat zelden in de advertentie: zou je het product ook willen hebben als er helemaal geen korting op stond?

Precies daar ligt het verschil tussen geld besparen en geld uitgeven omdat iets goedkoper lijkt. Black Friday is daarmee niet alleen een verhaal over winkels en prijzen, maar ook over de opmerkelijke manier waarop mensen waarde toekennen aan spullen. De grootste korting is niet noodzakelijk de beste aankoop. Soms is het voordeligste koopje het product dat uiteindelijk gewoon in de winkel blijft liggen.

Delen: Per e-mail WhatsApp

Lees verder

consument

Toen reclamebedrijven ontdekten dat dezelfde verpakking in een andere kleur meer verkocht

In een supermarkt kunnen twee identieke producten heel verschillend overkomen. Niet door hun inhoud, prijs of kwaliteit, maar door de kleur van hun verpakking. Toen reclamebedrijven begonnen te experimenteren met dat ogenschijnlijk kleine detail, merkten ze dat consumenten producten anders beoordeelden en soms zelfs een andere smaak of kwaliteit verwachtten. Wat jarenlang vooral een kwestie van aantrekkelijk ontwerp leek, bleek nauw verbonden met de manier waarop onze hersenen informatie verwerken. En die invloed begint vaak al voordat we bewust naar een product kijken.

4 november 2026
consument

De wereld van goederen die bewust onder de kostprijs worden verkocht

Een pak koffie dat goedkoper wordt verkocht dan het de supermarkt heeft gekost, of een printer waarvan de inktpatronen bijna even duur zijn als het toestel zelf. Achter zulke opvallende prijzen schuilt soms een bewuste commerciële strategie. Bedrijven zijn bereid verlies te maken op een product, terwijl consumenten denken een uitzonderlijk koopje te hebben gevonden. Maar waarom zou een onderneming geld toeleggen op wat ze verkoopt? Het antwoord ligt in een wereld waarin de prijs op het etiket lang niet het hele verhaal vertelt.

30 oktober 2026
consument

Een professionele geurbeoordelaar gebruikt zijn neus als meetinstrument

De geur van versgebakken brood herkennen we onmiddellijk, net zoals de indringende lucht van een afvalcontainer. Maar wat voor de meeste mensen een vluchtige indruk is, vormt voor professionele geurbeoordelaars het onderwerp van nauwkeurig wetenschappelijk onderzoek. Hun neus wordt ingezet als meetinstrument om geuren op een betrouwbare manier te beoordelen. Dat klinkt eenvoudiger dan het is, want ons reukvermogen laat zich beïnvloeden door gewenning, verwachtingen en persoonlijke verschillen. Hoe maak je van zo een veranderlijk menselijk zintuig een instrument waarop wetenschappers en bedrijven kunnen vertrouwen?

21 oktober 2026
↑