Scherm
Alle bijdragen Contact
wetenschap

Waarom sommige mensen hun oren kunnen bewegen en anderen niet

Tijdens een familiefeest beweegt iemand moeiteloos zijn oren, terwijl anderen tevergeefs proberen hetzelfde kunstje uit te halen. Het lijkt een onschuldige curiositeit, maar achter die kleine beweging schuilt een verrassend stukje menselijke evolutie. De spieren die daarvoor nodig zijn, bezit vrijwel iedereen. Toch slagen slechts sommige mensen erin ze bewust aan te sturen. Opmerkelijk genoeg blijken die vrijwel vergeten spieren zelfs actief te worden wanneer we aandachtig naar geluiden luisteren. Ons lichaam bewaart blijkbaar meer van zijn evolutionaire verleden dan we op het eerste gezicht vermoeden.

20 november 2026
Waarom sommige mensen hun oren kunnen bewegen en anderen niet

Tijdens een familiefeest beweegt iemand moeiteloos zijn oren, terwijl anderen tevergeefs proberen hetzelfde kunstje uit te halen. Het lijkt een onschuldige curiositeit, maar achter die kleine beweging schuilt een verrassend stukje menselijke evolutie. De spieren die daarvoor nodig zijn, bezit vrijwel iedereen. Toch slagen slechts sommige mensen erin ze bewust aan te sturen. Opmerkelijk genoeg blijken die vrijwel vergeten spieren zelfs actief te worden wanneer we aandachtig naar geluiden luisteren. Ons lichaam bewaart blijkbaar meer van zijn evolutionaire verleden dan we op het eerste gezicht vermoeden.

Tijdens een familiefeest trekt iemand plots zijn oren naar achteren, zonder zijn handen te gebruiken. De beweging duurt nauwelijks een seconde, maar is voldoende om de aandacht van de hele tafel te trekken. Anderen proberen het onmiddellijk na te doen. Ze fronsen hun wenkbrauwen, spannen hun kaken aan of trekken vreemde gezichten, maar hun oren blijven onbeweeglijk. Wat op het eerste gezicht een grappig kunstje lijkt, heeft een verrassende biologische achtergrond. Achter onze oorschelpen zitten namelijk spieren die ooit een veel belangrijkere functie hadden. Bij sommige mensen zijn ze nog bewust aan te sturen, terwijl anderen er nauwelijks controle over hebben.

Het vermogen om je oren te bewegen is geen bijzondere anatomische afwijking. Vrijwel iedereen beschikt over de spieren die daarvoor nodig zijn. Het verschil zit vooral in de manier waarop de hersenen deze spieren aansturen en in de mate waarin mensen geleerd hebben ze afzonderlijk te gebruiken. Daarmee vormt een eenvoudig bewegingetje een interessant voorbeeld van hoe de menselijke evolutie sporen heeft achtergelaten in ons lichaam.


Kleine spieren met een lange geschiedenis

Wie een kat observeert die plots een geluid hoort, ziet hoe snel en nauwkeurig oren kunnen bewegen. De oorschelpen draaien in de richting van het geluid, soms onafhankelijk van elkaar. Ook honden, paarden en tal van andere zoogdieren gebruiken hun oren om geluiden beter op te vangen en hun omgeving te verkennen. Bij deze dieren vormen de oorschelpen een actief onderdeel van het gehoorsysteem.

Bij mensen is dat heel anders. Onze oren staan grotendeels vast aan weerszijden van het hoofd. Wanneer iemand achter ons spreekt, draaien we meestal ons hoofd om de geluidsbron beter te kunnen lokaliseren. Toch zijn de spieren die bij andere zoogdieren de oorschelpen bewegen niet volledig verdwenen.

Rond het menselijke oor bevinden zich verschillende kleine spieren. Drie daarvan zijn bijzonder relevant voor zichtbare oorbewegingen: de voorste, bovenste en achterste oorschelpier. Anatomisch worden ze aangeduid als de musculus auricularis anterior, superior en posterior. Ze verbinden de oorschelp met het omliggende weefsel en kunnen haar enigszins naar voren, omhoog of naar achteren trekken.

Daarnaast bevinden zich nog kleinere spiertjes in de oorschelp zelf. Bij mensen zijn hun bewegingen doorgaans zo beperkt dat ze nauwelijks zichtbaar zijn. De grotere oorschelpspieren kunnen daarentegen soms een duidelijke beweging veroorzaken, vooral wanneer iemand ze bewust weet aan te spannen.

Hun aanwezigheid is een overblijfsel van een evolutionaire geschiedenis waarin beweeglijke oren nuttig waren. Bij veel zoogdieren helpt het draaien van de oorschelpen om geluiden gericht op te vangen. Dat kan belangrijk zijn bij het opsporen van voedsel, het herkennen van soortgenoten of het tijdig waarnemen van gevaar.

Tijdens de menselijke evolutie werd die beweeglijkheid veel minder belangrijk. Mensen ontwikkelden andere manieren om hun omgeving te onderzoeken, waaronder een sterk vermogen om geluiden te lokaliseren met een relatief onbeweeglijke oorschelp en door het hoofd te draaien. De kleine oorspieren bleven bestaan, maar verloren grotendeels hun oorspronkelijke bewegingsfunctie.


Waarom lukt het de ene persoon wel?

Het opmerkelijke is dat de spieren bij de meeste mensen nog aanwezig zijn, ook wanneer ze hun oren geen millimeter kunnen bewegen. Het probleem is dus meestal niet dat er iets ontbreekt, maar dat de bewuste aansturing onvoldoende ontwikkeld is.

De oorschelpspieren worden, net als de meeste spieren voor gezichtsuitdrukkingen, aangestuurd via de aangezichtszenuw. Die zenuw, ook bekend als de zevende hersenzenuw, verbindt de hersenen met verschillende spieren rond de ogen, mond en oren. Wanneer iemand glimlacht, fronst of zijn wenkbrauwen optrekt, worden via deze zenuw elektrische signalen naar de betrokken spieren gestuurd.

Bij mensen die hun oren kunnen bewegen, lukt het om ook de oorschelpspieren doelgericht te activeren. Anderen spannen onbewust vooral de omliggende spieren aan. Daardoor ontstaat bijvoorbeeld een frons of beweegt de hoofdhuid, terwijl de oorschelp zelf vrijwel stil blijft.

Dat verschil betekent niet noodzakelijk dat de ene persoon sterkere oorspieren heeft. De coördinatie tussen hersenen en spieren speelt minstens zo'n belangrijke rol. Wie zijn oren kan bewegen, beschikt over een motorische vaardigheid die anderen nooit bewust hebben ontwikkeld.

Ook de anatomie kan verschillen. De grootte, aanhechting en ontwikkeling van de oorschelpspieren zijn niet bij iedereen identiek. Zulke variaties kunnen beïnvloeden hoeveel beweging zichtbaar wordt wanneer de spieren samentrekken. Er bestaat echter geen eenvoudige verklaring waarmee het vermogen volledig aan één erfelijke eigenschap kan worden toegeschreven.

Sommige mensen ontdekken al als kind dat ze hun oren kunnen bewegen. Anderen leren het pas later, bijvoorbeeld door voor een spiegel verschillende gezichtsspieren aan te spannen. Met oefening kan de controle verbeteren, al lukt dat niet bij iedereen. Hoeveel mensen precies hun oren bewust kunnen bewegen, is bovendien niet betrouwbaar vastgesteld in grootschalig bevolkingsonderzoek.


Onze oren reageren nog altijd op geluid

Hoewel de menselijke oorschelpen nauwelijks bewegen, blijken de bijbehorende spieren minder nutteloos dan lange tijd werd aangenomen. Onderzoek naar de elektrische activiteit van deze spieren laat zien dat ze nog steeds reageren op bepaalde geluiden en op de richting waarin iemand zijn aandacht richt.

Wetenschappers gebruiken daarvoor elektromyografie, een techniek waarmee de elektrische signalen van actieve spieren worden gemeten. Zelfs wanneer een spier geen zichtbare beweging veroorzaakt, kunnen onderzoekers vaststellen dat ze wordt geactiveerd.

In experimenten waarbij proefpersonen naar geluiden uit verschillende richtingen luisterden, bleken bepaalde oorschelpspieren sterker te reageren wanneer de aandacht naar een geluidsbron werd verplaatst. De spieren vertoonden dus activiteit die verband hield met het luisteren, ook al draaiden de oren niet merkbaar mee.

Dat wijst op een interessant verband tussen het moderne menselijke gehoorsysteem en oudere mechanismen die bij andere zoogdieren nog duidelijk zichtbaar zijn. De hersenen kunnen kennelijk nog signalen sturen naar spieren die ooit hielpen om de oorschelpen in de richting van geluid te bewegen.

Onderzoek dat in 2025 werd gepubliceerd, bracht bovendien aan het licht dat de achterste oorschelpspieren sterker actief kunnen worden wanneer mensen onder moeilijke omstandigheden moeten luisteren. Proefpersonen kregen luisteropdrachten met verschillende niveaus van moeilijkheid, terwijl onderzoekers de spieractiviteit rond hun oren registreerden.

Bij zwaardere luistertaken nam de activiteit van bepaalde oorspieren toe. Dat betekent niet dat de oren daardoor merkbaar beter gingen horen. Het onderzoek liet vooral zien dat deze spieren betrokken kunnen blijven bij processen die samenhangen met auditieve aandacht en luisterinspanning.

De bevindingen zijn bijzonder omdat ze aantonen dat een spier niet volledig betekenisloos hoeft te zijn wanneer zijn oorspronkelijke functie grotendeels verdwenen is. De zichtbare beweging mag dan verloren zijn gegaan, bepaalde verbindingen tussen gehoor, aandacht en spieractiviteit bestaan nog altijd.


Kun je leren om je oren te bewegen?

Wie na het lezen hiervan voor de spiegel gaat staan, zal waarschijnlijk merken dat het moeilijk is om uitsluitend de oorschelpspieren aan te spannen. Het menselijk brein is gewend om bepaalde spiergroepen samen te gebruiken. Een afzonderlijke spier activeren waarvoor nauwelijks dagelijkse oefening bestaat, vraagt daarom enige motorische controle.

Toch kunnen sommige mensen deze vaardigheid ontwikkelen. Een mogelijke aanpak bestaat erin eerst de spieren rond de oren bewust te voelen. Door de wenkbrauwen op te trekken, de hoofdhuid aan te spannen of voorzichtig verschillende gezichtsuitdrukkingen te maken, kan iemand proberen te herkennen waar de spanning ontstaat.

Daarna komt het erop aan de gewenste spieractiviteit steeds beter te isoleren. Dat lijkt op het leren bewegen van één wenkbrauw zonder de andere mee te trekken. De spieren zijn aanwezig, maar de hersenen moeten leren om ze selectief te gebruiken.

Het vermogen van het zenuwstelsel om bewegingen door oefening te verfijnen, wordt motorisch leren genoemd. Daarbij kunnen bestaande verbindingen efficiënter worden gebruikt en kan de samenwerking tussen zenuwcellen en spieren veranderen.

Dat betekent niet dat iedereen met voldoende oefening uiteindelijk zijn oren zichtbaar kan bewegen. Er is weinig specifiek onderzoek naar de effectiviteit van zulke training. Individuele anatomische verschillen en de beperkte beweeglijkheid van de oorschelp kunnen het resultaat beïnvloeden.

Bovendien heeft het kunstje nauwelijks praktische voordelen. Het verbetert het gehoor niet aantoonbaar en biedt geen bijzondere bescherming tegen geluid. Voor de meeste mensen blijft het een onschuldige curiositeit.


Een evolutionair spoor dat niet helemaal verdwenen is

De menselijke anatomie bevat wel meer structuren waarvan de oorspronkelijke functie in de loop van de evolutie sterk is veranderd. Denk aan het staartbeen, dat herinnert aan de staart van verre voorouders, maar tegenwoordig nog altijd een belangrijke aanhechtingsplaats vormt voor spieren en banden.

Ook de kleine spieren die kippenvel veroorzaken, vertellen iets over ons evolutionaire verleden. Bij zoogdieren met een dikke vacht kunnen rechtopstaande haren bijdragen aan isolatie of ervoor zorgen dat een dier groter lijkt. Bij mensen is dat effect grotendeels verdwenen, maar de spierreactie bestaat nog steeds.

De oorschelpspieren passen in datzelfde verhaal, al is het wetenschappelijk nauwkeuriger om ze als grotendeels rudimentaire spieren te beschouwen dan als volledig functieloze overblijfselen. Hun oorspronkelijke bewegingsfunctie is sterk verminderd, maar hun zenuwverbindingen en subtiele reacties zijn niet verdwenen.

Juist dat maakt ze interessant voor onderzoekers. De activiteit van deze spieren zou mogelijk kunnen helpen om beter te begrijpen hoe mensen hun auditieve aandacht richten en hoeveel inspanning luisteren onder moeilijke omstandigheden vraagt. Of zulke metingen ooit bruikbaar worden in bijvoorbeeld gehooronderzoek of hoortechnologie, moet verder onderzoek uitwijzen.

Intussen blijft het verschil tussen mensen die hun oren kunnen bewegen en mensen die dat niet kunnen vooral een opvallende illustratie van menselijke variatie. Het zegt weinig over intelligentie, gezondheid of gehoorvermogen. Het laat wel zien dat dezelfde anatomische structuren bij verschillende mensen heel anders kunnen worden aangestuurd.

Wanneer iemand tijdens een volgend familiefeest opnieuw zijn oren laat wiebelen, is dat dus meer dan een grappige gezichtsuitdrukking. Heel even worden spieren zichtbaar actief die herinneren aan een tijd waarin beweeglijke oren voor onze verre evolutionaire voorouders veel nuttiger waren. En wie het kunstje niet kan nadoen, draagt diezelfde geschiedenis nog altijd met zich mee. Alleen blijft ze bij hem of haar vrijwel onzichtbaar.

Delen: Per e-mail WhatsApp

Lees verder

wetenschap

Waarom mensen soms beslissingen nemen die ze achteraf zelf niet kunnen verklaren

Je kiest een product, vertrouwt iemand vrijwel onmiddellijk of neemt een beslissing zonder lang na te denken. Achteraf kun je meestal precies uitleggen waarom. Toch blijkt uit psychologisch onderzoek dat die verklaringen niet altijd overeenkomen met wat onze keuzes werkelijk heeft beïnvloed. Onze hersenen verwerken voortdurend informatie waarvan we ons nauwelijks bewust zijn. Soms geven we pas achteraf betekenis aan een beslissing die al genomen is. Dat roept een intrigerende vraag op over hoe goed we onze eigen gedachten en beweegredenen eigenlijk kennen.

29 oktober 2026
wetenschap

Waarom oud papier geel wordt, zelfs wanneer niemand het aanraakt

Een oude roman die jarenlang onaangeroerd in de boekenkast stond, heeft vaak iets opvallends: de ooit witte bladzijden zijn langzaam geel geworden. Bij sommige boeken verkleuren vooral de randen, terwijl andere na tientallen jaren nauwelijks veranderd lijken. Wat we doorgaans beschouwen als een vanzelfsprekend teken van ouderdom, blijkt het resultaat van een ingewikkeld chemisch proces. Zelfs wanneer een boek gesloten in een donkere kast staat, veranderen de papiervezels voortdurend. En waarom het ene boek eeuwenlang goed bewaard blijft, terwijl het andere langzaam uit elkaar valt, heeft verrassend veel met die onzichtbare veranderingen te maken.

20 oktober 2026
wetenschap

De wetenschap achter de aantrekkingskracht van vertrouwde gezichten

In een ruimte vol onbekenden valt je blik vaak meteen op dat ene gezicht dat je ergens van kent. Misschien is het iemand die dagelijks dezelfde trein neemt of een collega met wie je nauwelijks contact hebt. Toch voelt die persoon plots vertrouwder en soms zelfs aantrekkelijker dan de anderen. Dat merkwaardige gevoel ontstaat niet zomaar. Ons brein blijkt bijzonder gevoelig voor gezichten die we eerder hebben gezien. Zelfs vluchtige ontmoetingen kunnen ongemerkt beïnvloeden hoe we naar mensen kijken, wie we sympathiek vinden en bij wie we ons op ons gemak voelen.

18 oktober 2026
↑