Femicide is het doden van een vrouw omdat ze een vrouw is. Het gaat niet zomaar om een moord op een vrouwelijke persoon, maar om een doding die voortkomt uit haat, controle, ongelijkheid of geweld dat specifiek tegen vrouwen is gericht. Het begrip femicide wordt steeds vaker gebruikt in het publieke debat, in de media en in wetenschappelijk onderzoek. Toch is het voor veel mensen nog niet helemaal duidelijk wat het precies betekent en waarom het zo belangrijk is om deze term te gebruiken.

De discussie over femicide raakt aan fundamentele vragen over gendergelijkheid, mensenrechten, partnergeweld en maatschappelijke structuren. In België, Nederland en andere Europese landen groeit het bewustzijn rond dit thema. Organisaties, beleidsmakers en hulpverleners pleiten voor een duidelijke erkenning van femicide als aparte categorie van geweld, omdat dit helpt om patronen zichtbaar te maken en preventie te verbeteren.

De betekenis van femicide

Het woord femicide is afgeleid van het Latijnse woord femina, dat vrouw betekent, en het achtervoegsel cide, dat doden betekent. De term werd internationaal bekend in de jaren zeventig en tachtig, onder meer door feministische onderzoekers en activisten die wilden aantonen dat vrouwen wereldwijd op een specifieke manier slachtoffer worden van dodelijk geweld.

Femicide verwijst naar het opzettelijk doden van vrouwen om redenen die verband houden met hun gender. Het gaat bijvoorbeeld om moorden binnen een context van partnergeweld, eergerelateerd geweld, seksuele uitbuiting of systematische onderdrukking van vrouwen.

Belangrijk is dat femicide geen juridische term is in alle landen. In sommige staten in Latijns Amerika is het wel expliciet opgenomen in de wetgeving. In andere landen, waaronder België, wordt meestal gesproken over moord of doodslag, zonder aparte strafrechtelijke categorie. Toch gebruiken onderzoekers en middenveldorganisaties de term femicide om een specifiek maatschappelijk fenomeen te benoemen.

Het verschil tussen femicide en moord

Niet elke moord op een vrouw is automatisch femicide. Het onderscheid zit in het motief en de context. Wanneer een vrouw bijvoorbeeld slachtoffer wordt van een roofmoord zonder dat haar gender een rol speelt, dan spreken onderzoekers meestal niet van femicide.

Femicide wordt gebruikt wanneer de doding voortkomt uit gendergerelateerde motieven of wanneer het geweld deel uitmaakt van een patroon van ongelijkheid en controle. Vaak gaat het om situaties waarin vrouwen worden vermoord door een (ex)partner, omdat ze een relatie willen beëindigen of omdat ze zich verzetten tegen controle en mishandeling.

Onderzoek van onder meer de World Health Organization toont aan dat een aanzienlijk deel van de vrouwelijke moordslachtoffers wereldwijd wordt gedood door een intieme partner. Dat percentage ligt veel hoger dan bij mannelijke slachtoffers. Dit verschil wijst op een structureel probleem dat verband houdt met machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen.

Intiem partnergeweld als belangrijkste context

De meest voorkomende vorm van femicide is intieme partnerfemicide. Dat betekent dat een vrouw wordt gedood door haar huidige of voormalige partner. Vaak is er een voorgeschiedenis van psychisch, fysiek of seksueel geweld.

Wetenschappelijke studies tonen aan dat femicide zelden uit het niets gebeurt. In veel gevallen zijn er duidelijke waarschuwingssignalen:

• Escalerend partnergeweld
• Dreigingen met de dood
• Extreme jaloezie en controle
• Stalking na een relatiebreuk
• Toegang tot wapens

Deze signalen worden door criminologen en hulpverleners beschouwd als risicofactoren. Vrouwen die proberen een gewelddadige relatie te verlaten, lopen vaak een verhoogd risico. De periode rond een scheiding of breuk is statistisch gezien bijzonder gevaarlijk.

In België hebben verschillende dossiers aangetoond dat slachtoffers herhaaldelijk hulp hadden gezocht bij politie of justitie, maar dat het risico op dodelijk geweld onvoldoende werd ingeschat. Dit leidde tot maatschappelijke verontwaardiging en politieke discussies over betere risicotaxatie en bescherming.

Andere vormen van femicide

Naast partnerfemicide onderscheiden onderzoekers ook andere vormen. Het is belangrijk om deze varianten te benoemen, omdat ze elk hun eigen dynamiek hebben.

• Eergerelateerd femicide, waarbij een vrouw wordt gedood omdat ze volgens familie of gemeenschap de eer zou hebben geschonden
• Seksuele femicide, waarbij seksueel geweld centraal staat
• Femicide in de context van mensenhandel of prostitutie
• Doding van meisjes, bijvoorbeeld bij selectieve abortus of kindermoord in bepaalde culturele contexten

In sommige landen, zoals Mexico, wordt femicide erkend als een groot maatschappelijk probleem. In steden als Ciudad Juárez werden jarenlang honderden vrouwen vermoord onder omstandigheden die wezen op systematisch gendergerelateerd geweld. Deze zaken trokken internationale aandacht en leidden tot protestbewegingen.

Femicide in cijfers

Wereldwijd worden jaarlijks tienduizenden vrouwen gedood door hun partner of familieleden. Volgens internationale schattingen sterven elke dag gemiddeld meer dan honderd vrouwen door geweld binnen de privésfeer.

In Europa liggen de cijfers lager dan in sommige andere regio’s, maar het probleem blijft aanzienlijk. Ook in België worden elk jaar meerdere vrouwen gedood door hun (ex)partner. Exacte cijfers verschillen per bron, omdat de registratie niet altijd eenduidig is.

Het gebruik van de term femicide helpt om deze cijfers correct te analyseren. Wanneer moorden op vrouwen enkel als individuele drama’s worden gezien, blijven de structurele patronen onder de radar. Door gender als factor mee te nemen, wordt zichtbaar dat het om een maatschappelijk probleem gaat en niet om toevallige incidenten.

De rol van genderongelijkheid

Wetenschappers wijzen op de link tussen femicide en genderongelijkheid. In samenlevingen waar vrouwen minder rechten hebben, economisch afhankelijk zijn of geconfronteerd worden met sterke patriarchale normen, ligt het risico op gendergerelateerd geweld hoger.

Genderongelijkheid uit zich op verschillende niveaus:

• Economische afhankelijkheid
• Culturele normen rond mannelijke dominantie
• Beperkte toegang tot onderwijs
• Gebrek aan juridische bescherming

Onderzoek binnen de sociale wetenschappen toont aan dat geweld tegen vrouwen vaak samenhangt met machtsverlies bij de dader. Wanneer een man het gevoel heeft controle te verliezen, bijvoorbeeld bij een scheiding, kan dit leiden tot escalatie.

Dit betekent niet dat elke man een potentieel gevaar vormt, maar het benadrukt dat femicide niet los kan worden gezien van bredere maatschappelijke structuren.

Juridische en politieke context

In sommige landen is femicide expliciet strafbaar gesteld als aparte misdaad. Dit gebeurde onder meer in verschillende Latijns Amerikaanse staten, waar de problematiek bijzonder ernstig is.

In Europa wordt meestal gewerkt binnen bestaande strafwetgeving rond moord en doodslag. Toch groeit de roep om een duidelijke erkenning van femicide als aparte categorie, zodat beleid beter kan worden afgestemd op preventie.

Het Europees Parlement heeft herhaaldelijk aandacht gevraagd voor geweld tegen vrouwen en pleit voor betere dataverzameling en samenwerking tussen lidstaten. Ook het Verdrag van Istanbul, officieel het Verdrag van de Raad van Europa, legt landen verplichtingen op rond preventie, bescherming en vervolging van gendergerelateerd geweld.

België heeft dit verdrag geratificeerd en werkt aan nationale actieplannen tegen gendergerelateerd geweld. Toch tonen recente gevallen aan dat er nog werk is op het vlak van risicobeoordeling, informatie-uitwisseling en slachtofferbescherming.

Preventie en vroegtijdige signalering

Preventie van femicide begint bij het herkennen van risicofactoren. Hulpverleners, politie en justitie spelen hierin een cruciale rol. Het systematisch screenen van meldingen van partnergeweld kan levens redden.

Daarnaast is maatschappelijke bewustwording belangrijk. Door femicide te benoemen, wordt duidelijk dat het niet gaat om een privékwestie, maar om een mensenrechtenprobleem. Publieke campagnes en educatie kunnen bijdragen aan een cultuur waarin geweld tegen vrouwen niet wordt geminimaliseerd.

Ook economische onafhankelijkheid van vrouwen is een beschermende factor. Vrouwen die toegang hebben tot werk, inkomen en sociale netwerken, hebben meer mogelijkheden om een gewelddadige situatie te verlaten.

De rol van media

De manier waarop media berichten over femicide heeft invloed op de publieke perceptie. Wanneer kranten spreken over een familiedrama of relationeel conflict, kan dat de indruk wekken dat het om een tragisch misverstand gaat. Critici pleiten voor een nauwkeuriger taalgebruik dat de structurele dimensie van het geweld benoemt.

Journalisten staan voor de uitdaging om respectvol om te gaan met slachtoffers en nabestaanden, zonder de bredere context uit het oog te verliezen. Het gebruik van de term femicide kan helpen om die context zichtbaar te maken.

Waarom het benoemen belangrijk is

Taal doet ertoe. Door het woord femicide te gebruiken, erken je dat sommige vrouwen worden gedood omdat ze vrouw zijn. Het begrip helpt om patronen te zien, beleid te verbeteren en verantwoordelijkheid te nemen als samenleving.

Femicide is geen ver-van-ons-bed-show. Ook in België en Nederland komen jaarlijks vrouwen om het leven door partnergeweld. Achter elk cijfer schuilt een menselijk verhaal, vaak met een voorgeschiedenis van angst, controle en mislukte hulpverlening.

Het erkennen van femicide betekent niet dat andere vormen van geweld minder belangrijk zijn. Het betekent wel dat gender een relevante factor kan zijn bij dodelijk geweld en dat dit specifieke aandacht verdient.

Een maatschappelijk vraagstuk

Femicide raakt aan fundamentele waarden zoals gelijkheid, veiligheid en menselijke waardigheid. Het is een complex probleem dat vraagt om samenwerking tussen justitie, politie, hulpverlening, onderwijs en politiek.

Wetenschappelijk onderzoek maakt duidelijk dat femicide zelden een geïsoleerd incident is. Het is vaak het eindpunt van een langere keten van geweld en controle. Door vroegtijdig in te grijpen, kan die keten worden doorbroken.

De strijd tegen femicide is in wezen een strijd voor gelijke rechten en tegen gendergerelateerd geweld. Het vraagt om duidelijke wetgeving, goede bescherming van slachtoffers, doordachte preventie en een samenleving die geweld tegen vrouwen ondubbelzinnig afwijst.

Femicide is dus meer dan een woord. Het is een begrip dat een harde realiteit benoemt. Door het probleem zichtbaar te maken en ernstig te nemen, zet de samenleving een stap richting meer veiligheid en gelijkheid voor vrouwen.